Katarakt
Katarakt gözün içindeki doğal merceğin saydamlığını yitirip opak bir hal alması durumudur. Kendi doğal merceğimiz normalde yakını-uzağı net görmemizi sağlar fakat katarak gelişinde bu kez de görmemizi engelleyen bir perde görevi görmüş olur.
Katarakt neden oluşur?
Katarakt en sık yaşa bağlı oluşur. Fizyolojik bir durum , 65 yaşından sonra neredeyse iki kişiden birinde görülür. Diğer sebepler arasında; travma: Göze alınan herhangi bir künt yada delici bir yaralanma sonucunda da katarakt gelişebilir. Travma sonrasında meydana gelen kataraktın cerrahisi bazen komplike olabilmektedir gerçekten deneyimli göz cerrahı tarafından yapılmalıdır.
Kataraktın bir başka sebebi de diyabet gibi bazı sistemik hastalıklar olabilir. Bir diğer nedeni sistemik yada topikal olarak kullanılan ilaçlar: özellikle kortizon içerikli ilaçlarda sıklıkla katarakt olabilmektedir, bazen antidepresan gibi psikiyatrik ilaç, bazen de basit bir ağrı kesici ilaç katarakta sebep olabiliyor. Doğumsal olabilir yani yenidoğanlarda görülen konjenital katarakt anne karnında geçirilmiş bir enfeksiyon veya kullanılan ilaç sebep olabilir.
Kataraktın tedavisi nasıl yapılmaktadır?
Günümüzde kataraktın tek tedavisi halk arasında da lazer olarak bilinen (fako yöntemi) yöntemle yapılan cerrahi müdahaledir. Deneyimli bir göz cerrahı katarakt müdahalesini topikal (damla) anestezi altında ortalama 10dk da sorunsuz bir şekilde yapabilmektedir. Fakat bazı özel durumlarda yani zor katarakt dediğimiz vakalarda bu süre uzayabilmektedir.
Zor katarakt dediğimiz durumlar; göz bebeğinin genişlememesi (dar pupilla), kataraktın çok sertleşmesi(matür katarakt), kataraktı yerinde tutan liflerin gevşemesi (fakodonezis), gözün en dış tabakasında leke olması(korneal nefelyon), travma sonrası gelişen kataraktlar, kataraktla birlikte glokom olması, kataraktla birlikte üveit olması, koopetasyon bozukluğu olan (demans, alzheimer) kişiler, panik atağı olan kişilerde, çocukluk yaştaki kataraktlar, gibi durumlarda göz cerrahın tecrübesi çok önemlidir. Deneyimli göz doktoru tarafından yapılırsa bu vakalar genellikle müdahale sonuçları da iyi olmaktadır. Her şeye rağmen bazen zor katarak müdahalelerinde ikinci bir müdahale gerekebilmektedir.
Katarak ameliyatında mercek önemlimidir?
Sorunsuz yapılan katarakt müdahalelerinden sonra aynı seansta mutlaka göze mercek takılmaktadır. Bu mercekler ömür boyu gözde kalmaktadır. Katarakt sonrası göze mercek takılmadığı zaman kişinin net görebilmesi için yüksek hipermetrop gözlükler (+12, +13) takması gerekmektedir. Bu kadar yüksek gözlük takmak hem kalitesiz bir görüşe sebep olmaktadır gemde kişinin hayat kalitesini olumsuz etkilemektedir. Günümüzde katarak öncesi( preop) yapılan iyi bir planlama ile katarakt ile birlikte yakın ve uzak gözlüklerden kurtulmak mümkündür. Günümüzde çok farklı özelliklerde merceklerimiz bulunmaktadır.
Kabaca iki grupta toplayabiliriz;
- Monofokal dediğimiz normal mercekler; bu mercekler tek odaklı olduğu için ya uzak yada yakın net olmaktadır ikisinin aynı anda netliğini sağlamadığı için gözlük kullanımı gerekmektedir.
- Multifokal mercek( Akıllı mercek)lerde ise hem yakın hem de uzağı gözlüksüz görme şansı sunuyor. Yani kişi kataraktından kurtulurken aynı zamanda yakın ve uzak gözlüklerinden de kurtulmuş oluyor. Kırk yaş üstü kişilere refraktif cerrahi amaçlı olarak multifokal mercek uygulaması günümüzde çok sık yapılmaktadır.
Katarakt ameliyatında risk var mıdır?
Katarakt ameliyatı yukarıda da anlatıldığı gibi deneyimli bir göz doktoru tarafından yapıldığında topikal anestezi(damla) ile 5-10 dk sürmektedir. Genellikle herhangi bir olumsuzlukla karşılaşmadan sonlandırılabilmektedir. Katarakt ameliyatı sonrası bakım da çok önemli eğer dikkat edilmez ise ve kişi ameliyatlı göze değerse mercek yerinden oynayabilir yada daha kötüsü göz enfeksiyon(endoftalmi) kapabilir. Enfeksiyonun tek kaynağı göze dokunarak bulaş olmayabilir.
Ameliyat esnasında da göz mikrop kapabilir onun için yapılan klinik ve ameliyatı yapan doktor da çok önemlidir. Katarakt müdahalesi her ne kadar kısa sürse de (5-10 dk) kesinlikle ameliyathane şartlarında yapılmalıdır. Ve göz doktorun bu konularda deneyimli olması gerekmektedir. Endoftalmide erken müdahale çok önemlidir. Katarakt ameliyatı sonrası ilk bir hafta doktor ve hastanın daima irtibat halinde olması da çok önemlidir erken müdahale açısından.
Katarakt ameliyatı sonrası yeniden katarak oluşur mu?
Katarakt ameliyatı kişinin ömründe bir kez yapılacak bir müdahaledir. Katarakt ameliyatı sonrası kesinlikle yeniden katarakt oluşmaz. Fakat ameliyat sonrası merceğin içine konduğu zar opaklaşabilir ve görmeyi katarakt gibi yeniden bulanıklaştırabilir. İşte bu duruma ikinci katarakt denmektedir.
Tedavide bu zarın (arka kapsül) görüş alanına denk gelen kısmı yağ lazer dediğimiz yöntemle açılmaktadır ve böylece kişi yeniden net görmeye başlamaktadır. Bu durum her katarakt ameliyatı sonrası görülmez, görülme sıklığı değişmekle birlikte ortalama %30 civarındadır.
Katarakt ameliyatı sonrası nelere dikkat etmeliyiz?
Ameliyat sonrası ilk bir hafta çok önemli kesinlikle göze sert dokunulmamalı ve doktorun önerdiği damlalar düzenli bir şekilde kullanılmalıdır. İlk hafta göze su da değdirilmemeli ve ağır efor sarfeden işlerden kaçınılmalı, kalabalık ortamlara girilmemelidir. Bir haftadan sonra kişi normal yaşantısına dönebilir. Post op damlalar ise ortalama 3-4 hafta kullanılabilir.